Algemeen

1895 is het jaartal dat officieel aangehouden wordt als het jaar de film uitgevonden is. In eerste instantie was 'de film' vooral een kermis attractie waarmee het publiek vermaakt werd. Kermisexploitanten gingen in de weken voordat de kermis naar de stad en maakten opnames op locaties waar een heleboel mensen kwamen. Deze mensen werden gefilmd en men werd op de hoogte gebracht van de aanstaande voorstellingen. Succes was verzekerd want iedereen wou zichzelf wel eens op film terugzien. Later werd hetzelfde principe met veel succes toegepast door Johan Adolfs uit Enschede. Hij maakte in heel Nederland de z.g. dorpsfilms, waarbij praktisch een heel dorp op film werd gezet, waarna er later voorstellingen mee georganiseerd werden. Adolfs heeft ongeveer 150 van deze dorpsfilms in Friesland gemaakt waarvan er een aantal op deze website zijn te bekijken. Voor meer informatie over Johan Adolfs kunt u kijken op de website van het Fries Film Archief.

U kunt de films starten door op de plaatjes te klikken!

Kijk rustig rond, u bent van harte welkom!

Friese dorpsfilms

Beetsterzwaag 1953

Beetsterzwaag 1953. Het is een deftig dorp, Beetsterzwaag. Het streekdorp groeide vanuit Beets uit tot een pleitserplaats voor de adel. Die historie is op veel plaatsen in het dorp terug te vinden, zoals Fockensstate, Harinxsmastate en Huize Olterterp dat tegenwoordig dienst doet als kantoor van het Fryske Gea. Ook het strenge Grietenijhuis aan de Hoofdstraat straalt gezag uit. Maar in deze film uit 1953 zijn vooral de gewone bewoners van Beetsterzwaag te zien, de melkboer die verse melk tapt, de schaakclub, de vrouwenverenigingen en de scholen. Ook de brandweer oefening, waarbij de dappere kerels op de fiets aan komen stormen om een brand te blussen straalt degelijkheid uit.( In dit geval wordt vooral de tuin rondom Lyndenstein natgespoten.) En toch, als je de beelden ziet van de oude vrouwen in deze film, met hun keurige floddermutsen en chique kleding zie je nog altijd de status van het dorp terug.

Beetsterzwaag 1964

Beetsterzwaag 1962. Beetsterzwaag is gelegen op korte afstand van Drachten. Het dorp heeft zich langs de Hoofdstraat ontwikkeld, waar in de loop van de tijd de voorzieningen zijn geconcentreerd. Hoewel Beetsterzwaag niet de grootste kern van Opsterland is, is het wel de hoofdkern van de gemeente. Het gemeentehuis en alle gemeentelijke diensten zijn dan ook hier gevestigd. Het dorp Beetsterzwaag was samen met Olterterp een vestigingsplaats van de Friese landadel. Vandaar dat hier dan ook monumentale landhuizen en weelderige tuinen te bewonderen zijn. Fraaie voorbeelden zijn het Lycklamahûs, Harinxmastate en Lauswolt. It Fryske Gea, de provinciale landschapsvereniging heeft in Olterterp zijn onderkomen. Beetsterzwaag wordt omgeven door een afwisselend landschap met loof- en naaldbossen, heidevelden en vennen.

Hantum 1951

Hantum 1951. Hantum is een karakteristiek terpdorp wat tot op de dag van vandaag zichtbaar is. Het dorp is dan ook al eeuwenoud, wellicht al ontstaan voor onze jaartelling. Men was in dit gebied in Dongeradeel op elkaar aangewezen en er was dan ook een sterke gemeenschapzin die nog altijd aanwezig is. De Hantumers zelf spreken trouwens van de 4 H dorpen, waarme ze Hantum en de omliggende buurtschappen Hantumerhuizen, Hantumeruitburen en Hiaure bedoelen. De school in deze film, gebouwd in 1845 wordt niet meer als zodanig gebruikt en heeft de functie van dorpshuis gekregen. Want ook nu nog kent Hantum en omgeving een levendig en rijk verenigingsleven. Er werd een nieuwe school gebouwd met een nieuw, groot schoolplein.

Hantum 1965

Hantum 1965.Van Hantum en omgeving zijn twee dorpsfilms gemaakt, in 1953 en in 1965. Heel veel was er in de tussenliggende jaren niet verandert, maar beide films geven wel mooi weer hoe de mechanisatie op het platteland voltrok. De paarden, die in 1953 nog volop ingezet werden in het boerenbedrijf, waren in 1965 vervangen door de trekker. En ook zien we de nieuwbouw opkomen, mooie nieuwe huizen voor een nieuwe tijd. Veel brommers ook in de film uit 1965. Want Hantumers zijn brommerliefhebbers, het dorp heeft zelfs een echte brommerclub!

de Wilp

De Wilp. De vondst van deze dorpsfilm was wel heel speciaal. Een aantal jaren gelden kocht de familie Meijer het voormalige bankgebouw in het dorp op de grens van Groningen en Friesland. In de kluis bleek tussen het afval twee U-matic videobanden te liggen die na onderzoek de dorpsfilm van de Wilp bleek te bevatten. Een gelukkige vondst omdat de dorpsfilm van de Wilp als verloren werd beschouwd. De Wilp ligt ten westen van het Groninger Marum en grenst aan de gemeente Opsterland. De gemeente telt 1624 inwoners. De naam De Wilp komt van Wulp, een weidevogel. Het dorp is gesticht door Friese veenarbeiders en nog steeds bestaat een groot percentage van de inwoners uit Friezen en wordt er nog altijd Fries gesproken. Verder kende de Wilp een melkfabriek welke omstreeks 1900 in gebruik genomen is. De melkproducten werden veelal over het water vervoerd. De vaart, die ooit door de Wilp liep werd in de jaren '20 van de vorige eeuw gedempt.

Lan fan doarpen

Lan fan Doarpen. TV programmamaker Sietze de Vries maakte in 2001 deze documentaire over dorpsfilms in Friesland en de maker daarvan; Johan Adolfs uit Enschede. Voor deze documentaire sprak de Vries met de weduwe van de heer Adolfs en met de weduwe van een van zijn cameramensen, de heer Barnier. Zij vertellen het verhaal over de totstandkoming van deze dorpsfilms, waarvan Johan Adolfs er meer dan 1500 gemaakt heeft. Deze documentaire werd eerder uitgezonden op Nederland 1.

Lollum 1953

Lollum. Van deze film is alleen nog een VHS kopie van matige kwaliteit over. De film is verloren gegaan. Dit gebeurde vaker; na overzetten op (VHS)video werd de 8mm kopie als niet meer nodig beschouwd en ging verloren.

Bergum 1953

Bergum 1953. Ook op kleine schaal wordt getracht het verleden op film te bewaren en levend te houden. Deze film van Burgum uit 1953 is geheel opgeknapt door de heer Pieter Dijkstra. Met veel zorg herstelde hij de originele film en monteerde nadat de film overgezet was op video de titels en onderschriften in. Ook haalde hij de ´lelijke´ en onscherpe stukken uit de video, zodat we nu de mogelijkheid hebben nog eens terug te reizen naar Burgum, 1953, met bekende locaties als het postkantoor uit 1906 en de ´Pleats´.

Oudkerk

Oudkerk. In een dorpsfilm over Oudkerk mag de Klinze natuurlijk niet ontbreken. Dit was oorspronkelijk een adelijke state uit de 17de eeuw, Aysmastate, maar werd diverse keren verbouwd. Veel water ook in deze dorpsfilm, want Oudkerk, of Aldtsjerk ligt aan wat ooit het mooiste waterloopje van Friesland was, de Murk. Van daar uit kon je zo de Grote Wielen op varen of verder naar boven, naar Dokkum. Het riviertje gaf ook de mogelijkheid voor een andere Friese sport, het fierljeppen of polsstokspringen. Jong en oud springt maar lang niet iedereen haalt de overkant.

Oenkerk 1966

Oenkerk 1966.Ook deze film komt van een VHS tape en is daardoor van matige kwaliteit. Maar daardoor niet minder interessant. Natuurlijk is Staniastate te zien, het landhuis uit 1853 met een prachtig park eromheen, ontworpen door Lucas Roodbaard. Maar ook de bewoners die met zichtbaar plezier poseren voor de camera van Adolfs zijn het bekijken waard. Zoals de gymnastiekvereniging, die voor publiek en camera op het schoolplein een demonstatie geeft. Daarna wordt er gevolksdanst en bleef het nog lang onrustig in het dorp. En ook speciaal, tegen het eind van de film zien we een kort filmfragment van een van Adolfs zijn cameramensen, de heer Barnier.

St Nicolaasga

St Nicolaasga. Deze dorpsfilm van st. Nicolaasga is vooral belangrijk omdat de middenstand er ruim aan bod komt. Zo bezoeken we het postkantoor, de fietsenmaker, de slager, de kruidenier, enzovoort. En ook de vrijwillige brandweer komt in aktie en kijken we in een fabriekje voor landbouwplastic. De fabriek had een naam die in de jaren ´60, toen deze film gemaakt werd nog een bijzondere klank had; Atomica. Ook heeft de camera hier en daar bij mensen in huis gefilmd, alsook in het plaatselijke café. Kortom, een mooie, complete film van st.Nicolaasga uit een tijd dat jongetjes nog cowboy en indiaantje speelden en de melkfabriek nog gewoon draaide.

Haulerwijk

Haulerwijk 1954, Ook hier weer een kopie van VHS. Haulerwijk is een oud veenkoloniedorp aan de Compagnonsvaart. Het was een arm gebied waar nog men nog lang in plaggenhutten, arkjes en keten woonde. De kleine burgermanswoninkjes die hiervoor in de plaats kwamen werden in keurige rijen langs de vaart gebouwd, de z.g. lintbebouwing. In 1880 kreeg dit gebied van nederzettingen de status van zelfstandig dorp en maakte zich los van het moederdorp Haule. Tegenwoordig is een deel van de vaart gedempt en is er een dorpscentrum ontstaan, maar veel van de bewoners die in deze dorpsfilm te zien zijn zullen de armoede en honger zeker nog gevoeld hebben.

Anjum

Anjum 1966. In deze dorpsfilm wordt ons een doorsnee van het dorpsleven anno 1966 getoond. De smid in zijn werkplaats. Een kijkje op een administratie-kantoor. Huisvrouwen in de supermarkt en de stoffenwinkel. Vrouwen op het land die tulpen koppen. Hotel- en andere gasten in het hotel annex dorpscafé. Natuurlijk het werk op de boerderij en uitgebreid het schoolleven op de christelijke lagere school. De kaart-, biljart- en sjoelclub. De kraamverzorging. De dorpsomroeper.
De omliggende buurtschappen Ezumazijl aan de zeedijk en Oostmahorn met de wachtende mensen voor de veerboot naar Schiermonnikoog. Weer terug in Anjum de plaatselijke Raiffeisenbank. De repetitie van het christelijke zangkoor en de gymnastiekvereniging die een uitvoering geeft in de open lucht. De voetbaltraining en de jaarlijkse kaatspartij. Het muziekkorps door het dorp.